Uit DGBC Wiki

RO4 Cultureel erfgoed
Categorie: Ruimtelijke ontwikkeling	Maximum aantal punten: 3	Verplicht? Nee

Doel van de credit

Het behouden en waar mogelijk versterken van cultuurhistorische waardes (materieel en/of immaterieel).

Toepassing

Planfase	Realisatiefase	Beheerfase
√	√	√

Creditcriteria

Er kunnen maximaal 3 punten als volgt toegekend worden:

Punten	Criterium
1	Waar de geleverde bewijsvoering aantoont dat de cultuurhistorie binnen het gebied zijn geïnventariseerd en gewaardeerd. (inventariseren)
1	Waar de geleverde bewijsvoering aantoont dat de cultuurhistorische waardes binnen het gebied worden behouden dan wel onderbouwd niet behouden. (optimaliseren)
1	Waar de geleverde bewijsvoering aantoont dat cultuurhistorische waardes binnen het gebied zijn ingezet voor het vergroten van de kwaliteit van de gebiedsontwikkeling. (versterken)

Criteria-eisen

Het volgende toont aan dat wordt voldaan:

Eerste punt:

1. Er is een cultuurhistorische verkenning gemaakt, in brede zin en in overleg met relevante stakeholders, waarin de cultuurhistorische waardes binnen het gebied worden geïnventariseerd en gewaardeerd.
2. Indien de verkenning aanleiding geeft tot nader onderzoek (bijvoorbeeld archeologisch onderzoek zoals wettelijk verplicht volgens het verdrag van Malta) dan is de verkenning pas afgerond indien dit onderzoek is of wordt uitgevoerd c.q. er een commitment ligt dat dit onderzoek uitgevoerd gaat worden voor aanvang van de (graaf)werkzaamheden.
3. De resultaten van de verkenning dienen voor het publiek te worden ontsloten.

Tweede punt:

1. Eerste punt is behaald, en
2. een haalbaarheidsonderzoek is gedaan, in overleg met relevante stakeholders, naar de mogelijkheid tot renovatie, herbestemming of conservering. De haalbaarheid wordt niet enkel onderbouwd op objectniveau, maar ook op gebiedsniveau en indien relevant op het niveau van de systeemgrens (gebiedsoverstijgend).
3. Indien is gekozen voor niet behouden van de geïnventariseerde cultuurhistorische waardes dienen deze te worden gedocumenteerd voor het nageslacht.
4. De resultaten van het haalbaarheidsonderzoek dienen voor het publiek te worden ontsloten.

Derde punt:

1. Eerste twee punten zijn behaald, en
2. Een onderbouwing is opgesteld, in overleg met relevante stakeholders, van de wijze waarop de aanwezige cultuurhistorische waardes worden ingezet voor het vergroten van de kwaliteit van het gebied.

Aanvullingen op de criteria-eisen

Binnen het gebied

Waardes binnen het gebied worden als uitgangspunt genomen. Indien de waardes zich uitstrekken tot buiten het gebied dan dient dit meegenomen te worden in de analyse (systeemgrens versus gebiedsgrens).

Relevante stakeholders

Omvat ten minste de lokale, regionale of nationale instantie die de betreffende cultuurhistorische waardes in portefeuille heeft. Voor het publiek ontsluiten kan bijvoorbeeld door:

• Het resultaat ter beschikking te stellen van een lokale, regionale of landelijke publieke instelling die daarvoor is ingericht zoals een stads- of gemeentelijk archief, een regionaal of nationaal cultuurhistorisch centrum,
• Het vastleggen in een monument,
• Het laten opnemen in een historische collectie,
• Het laten opnemen door een museum,
• Het laten opnemen in een lokaal cultuurhistorisch jaarboek,
• Het vastleggen in een publicatie,
• Het publiceren op een publiek toegankelijke website

Documenteren voor het nageslacht

Er wordt niet gespecificeerd wie dat moet doen of hoe. Het is echter duidelijk dat het hier een verantwoordelijkheid betreft met historisch karakter, dus het vastleggen dient zorgvuldig te gebeuren door ter zake deskundige personen en/of instanties.

Benodigd Bewijsmateriaal

Planfase

Eerste punt

Eis 1

• Een cultuurhistorische verkenning, opgesteld volgens de huidige ‘best practices’. De verkenning omvat ten minste:
• De bij de verkenning betrokken personen en instanties
• De afbakening van het verkende gebied met zowel gebieds- als systeemgrenzen
• De verkende cultuurhistorische waardes
• Een onderbouwing van gemaakte keuzes: waarom zijn bepaalde waardes wel of juist niet onderdeel van de verkenning
• Resultaten van de verkenning inclusief de analyse of nader onderzoek is vereist
• Een bevestiging van akkoord op de verkenning door een bevoegde overheidsinstantie

Eis 2

• De redenen voor het nadere onderzoek
• De wijze waarop dit is of wordt uitgevoerd dan wel een geschreven commitment van de opdrachtgever dat het onderzoek uitgevoerd zal gaan worden voor aanvang van de (graaf)werkzaamheden

Eis 3

• Bewijs, dan wel een door de opdrachtgever geschreven commitment, van de wijze waarop de resultaten van de verkenning is of zal worden ontsloten voor het publiek.

Tweede punt:

Eis 1

• Bewijsmateriaal dat aantoont dat aan het eerste punt wordt voldaan.

Eis 2

• Een haalbaarheidsonderzoek, opgesteld volgens de huidige ‘best practices’. Het onderzoek omvat ten minste:
• De bij het onderzoek betrokken personen en instanties
• De onderzochte mogelijkheden tot renovatie, herbestemming of conservering inclusief de onderbouwde uitkomsten
• Een bevestiging van akkoord op het haalbaarheidsonderzoek door een bevoegde overheidsinstantie

Eis 3

• Een omschrijving van de wijze waarop de cultuurhistorische waardes die niet worden behouden zullen worden gedocumenteerd voor het nageslacht, voorzien van een schriftelijk akkoord door een lokale, regionale of nationale instantie die zeggenschap heeft over de betreffende cultuurhistorische waardes. Dit hoeft geen overheidsinstantie te zijn; een (semi-)private instelling kan door bijvoorbeeld zijn positie, eigen historie of opgebouwd gezag ook erkend zijn als een instantie met zeggenschap, bijvoorbeeld een privaat museum of kennisinstituut.

Eis 4

• Bewijs, dan wel een door de opdrachtgever geschreven commitment, van de wijze waarop de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek is of zal worden ontsloten voor het publiek.

Derde punt:

Eis 1

• Bewijsmateriaal dat aantoont dat de eerste twee punten wordt voldaan.
• Overige eisen:Een onderbouwing van de wijze waarop de aanwezige cultuurhistorische waardes worden ingezet voor het vergroten van de ruimtelijke kwaliteit, de sociale dynamiek, de economische vitaliteit en/of de identiteit van het gebied, waaronder ten minste:
• De bij de onderbouwing betrokken personen en instanties
• Onderbouwing van de verwachting dat de wijze van inzetten de huidige situatie verbeterd, bijvoorbeeld door een geprognosticeerde toekomstige situatie te vergelijken met de huidige nulsituatie
• Een bevestiging van akkoord op de onderbouwing een lokale, regionale of nationale instantie die zeggenschap heeft over de betreffende cultuurhistorische waardes. Dit hoeft geen overheidsinstantie te zijn; een (semi-)private instelling kan door bijvoorbeeld zijn positie, eigen historie of opgebouwd gezag ook erkend zijn als een instantie met zeggenschap, bijvoorbeeld een privaat museum of kennisinstituut.

Realisatiefase

Alle punten:

Alle eisen

• Een rapport met bewijsmateriaal, opgesteld door de assessor, waarin wordt aangetoond dat de resultaten uit de inventarisatie en onderzoeken uit de Planfase daadwerkelijk worden opgevolgd en uitgevoerd.

OF:

Indien wijzigingen zijn opgetreden ten opzichte van de Planfase die redelijkerwijs (zouden) moeten leiden tot aangepaste maatregelen, dan een door de opdrachtgever ondertekende verklaring van de reden van wijziging en de daarbij behorende passende maatregelen.

Beheerfase

Alle punten:

Alle eisen

• Een rapport met bewijsmateriaal, opgesteld door de assessor, waarin wordt aangetoond dat de resultaten uit de inventarisatie en onderzoeken uit de Planfase daadwerkelijk zijn opgevolgd en uitgevoerd.

OF:

• Indien wijzigingen zijn opgetreden ten opzichte van de Planfase die redelijkerwijs (zouden) moeten leiden tot aangepaste maatregelen, dan een door de opdrachtgever ondertekende verklaring van de reden van wijziging en de daarbij behorende passende maatregelen.

Definities

Cultureel erfgoed

“Sporen uit het verleden in het heden die zichtbaar en tastbaar aanwezig zijn, maken onderdeel uit van het cultureel erfgoed. Dat kunnen voorwerpen zijn in musea, archeologische vondsten, archieven, monumenten en landschappen. Maar ook het daaraan verbonden immaterieel erfgoed, zoals verhalen, gewoonten of rituelen.”

http://www.cultuurnetwerk.nl/cultuureducatie/begrippen_en_definities.html/

Cultuurhistorische verkenning

In de cultuurhistorie worden drie zaken onderscheiden in de fysieke omgeving:

1. 1. het bodemarchief (archeologie),
   2. het cultuurlandschap en
   3. het bouwkundig erfgoed (gebouwen en structuren).

Dit betekent dat een cultuurhistorische verkenning niet verplicht is iets te zeggen over archeologie. Dus: Cultuurhistorische verkenningen in brede zin omvatten ook archeologie en bouwhistorie. Cultuurhistorische verkenningen in enge zin zijn onderzoeken naar de gebouwde (ruimtelijke) omgeving en hun kwaliteiten.

Cultuurhistorische waardes

De te waarderen elementen van cultuurhistorie kunnen verschillen van tastbare landschappelijke, stedenbouwkundige en architectonische elementen tot niet-tastbare elementen zoals verhalen en gewoonten.

Aanvullende informatie

Om een duurzaam en kwalitatief gebied te ontwikkelen zijn transformatie van bestaande en (historische) gelaagdheid in architectuur en structuren belangrijk. Het is altijd mogelijk dat men tot de conclusie komt dat er niet kan worden behouden of dat men niet wenst te behouden, maar het is vanuit duurzame gebiedsontwikkeling belangrijk dat er gekeken wordt naar de bestaande kwaliteiten van een gebied en dat wordt onderzocht of deze kwaliteiten ingezet kunnen worden om het gebied te versterken. Niet alles is per definitie het behouden waard, maar over het algemeen wel de elementen die de identiteit van een gebied dragen. Dat kunnen landschappelijke, stedenbouwkundige of architectonische elementen zijn. Cultuurhistorie vereist specialistische kennis gecombineerd met ruimtelijke analyse om zo de vertaalslag van kennis naar bruikbaarheid te maken.

Modernisering monumentenzorg (Momo) gaat om drie grote veranderingen:

• Cultuurhistorische belangen meewegen in de ruimtelijke ordening.
• Krachtiger en eenvoudiger regels.
• Herbestemmen van monumenten die hun functie verliezen.

Het ruimtelijk beleid van rijk, provincies en gemeenten verandert. Het bestemmingsplan en de gemeentelijke structuurvisie zullen vanaf 2011 cultuurhistorische waarden moeten gaan bevatten. Niet alleen de beschermde monumenten en stads- en dorpsgezichten worden in het bestemmingsplan aangegeven, het MoMo-beleid gaat verder: het is een gebiedsgerichte kijk op de omgeving van monumenten en op historische ruimtelijke structuren. Waterlopen, een landgoed, parken in uitbreidingswijken of het ritme van bebouwing langs een oude route kunnen evenzeer van waarde zijn als een beschermd object. Voor de Markt zal dit betekenen dat zij ook na moet denken over de cultuurhistorische waarden, het is niet verplicht voor de markt, maar het zal bij gebiedsontwikkeling wel een punt van discussie zijn als de stakeholders van het gebied (gemeenten, marktpartijen, e.d) bijeenkomen.

Referenties

• Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - Het kennisinstituut voor archeologie, monumenten en cultuurlandschap. Deze kennis zet de Rijksdienst in om met wetten en regels het erfgoed te beschermen en te ontwikkelen: http://www.cultureelerfgoed.nl/
  
• Archeologie - “Het Verdrag van Malta is een verdrag dat in 1992 werd ondertekend door de lidstaten van de Raad van Europa. Het Verdrag van Malta, ook wel de Conventie van Malta of het Verdrag van Valletta genoemd, beoogt het cultureel erfgoed dat zich in de bodem bevindt beter te beschermen. Het gaat om archeologische resten als nederzettingen, grafvelden, en gebruiksvoorwerpen. Uitgangspunt van het verdrag is dat het archeologische erfgoed integrale bescherming nodig heeft en krijgt.” http://nl.wikipedia.org/wiki/Verdrag_van_Malta/
• Watwaswaar - Website waar circa 873.009 instellingen aan deelnemen. Hier is historische informatie over elke plek in Nederland te vinden en is direct toegang te krijgen tot een groot aantal plaatsgebonden collecties van Nederlandse erfgoedinstellingen. http://www.watwaswaar.nl/

Koppeling met andere credits in dit Keurmerk

Koppeling met andere keurmerken

Koppeling met BREEAM-NL Nieuwbouw:

Koppeling met BREEAM-NL Bestaande bouw: